Kordosentez
Cordocentesis
Ultrason eşliğinde umbilikal kordondan fetal kan örneği alınarak ileri tetkik yapılması.
Kordosentez nedir?
Kordosentez, ultrason eşliğinde umbilikal kordon damarından bebek kanı örneği alma işlemidir. Perkütan umbilikal kan örneklemesi (PUBS) olarak da bilinir. Alınan kan örneğinde kromozomal, genetik, hematolojik ve enfeksiyöz analizler yapılabilir.
Aynı zamanda intrauterin transfüzyon işleminde kan transfüzyonu için damar yolu olarak da kullanılır; bu yönüyle yalnızca tanı değil, tedavi amaçlı da bir prosedürdür.
Ne zaman yapılır?
Kordosentez gebeliğin 18. haftasından itibaren yapılabilir; umbilikal kordon damarları bu dönemde yeterince kalınlaşmıştır. En sık tercih edilen aralık 20. hafta sonrasıdır. İşlem endikasyona göre gebeliğin sonuna kadar yapılabilir.
Hangi endikasyonlarda önerilir?
Tanı amaçlı:
- Fetal anemi şüphesi/tanısı: orta serebral arter Doppler yüksek PSV, Rh izoimmunizasyonu, parvovirüs B19 enfeksiyonu, alfa-talasemi major
- Fetal kan grubu / Rh tayini: izoimmunizasyon olgularında
- Hızlı karyotip ihtiyacı: ileri gebelik haftasında saptanan yapısal anomalide ya da hızlı karar gereken durumda (karyotip 4–7 gün, FISH/QF-PCR 24–48 saat)
- Açıklanamayan IUGR + anomali şüphesi
- Hidrops fetalis: nedenin araştırılması
- Fetal enfeksiyon paneli: CMV, toksoplazma, parvovirüs PCR/seroloji
- Trombositopeni şüphesi: alloimmün trombositopeni değerlendirmesi
- Fetal metabolik hastalık şüphesi: enzim aktivitesi gereken seçili olgular
Tedavi amaçlı:
- İntrauterin transfüzyon: fetal anemide eritrosit transfüzyonu — kordosentez aynı zamanda terapötik girişimin damar yolu olur
Hangi testler yapılır?
Alınan kan örneğinden:
- Tam kan sayımı, hemoglobin, hematokrit: fetal anemi tanısı
- Karyotip / kromozomal mikroaray: hızlı genetik analiz
- FISH / QF-PCR: hızlı trizomi taraması (24–48 saat)
- Direkt Coombs testi, kan grubu: izoimmunizasyon değerlendirmesi
- Trombosit sayımı / alloantikor analizi
- Enfeksiyon panelleri: PCR ve seroloji
- Asit-baz değerleri (gerektiğinde): fetal iyilik hâli değerlendirmesi
Nasıl yapılır?
İşlem muayenehanede yapılır.
Adım adım süreç:
- Ön ultrason: bebek pozisyonu, plasenta yerleşimi, umbilikal kordon görünümü ve uygun giriş noktası belirlenir
- Cilt temizliği: antiseptik solüsyon
- Lokal anestezi (gerekirse): ince iğneyle cilt altı anestezisi
- Ultrason eşliğinde iğne girişi: ince spinal iğne, kordonun plasentaya yakın, sabit bir noktasından umbilikal vene ilerletilir
- Kan örneği alımı: 1–4 mL (planlanan teste göre)
- İğne çıkarıldıktan sonra ultrason kontrolü: bebek kalp atımı, kordon görüntüsü, kanama bulgusu takip edilir
- Rh negatif annede Anti-D immünoglobulin uygulanır
İşlem süresi tipik olarak 15–20 dakikadır. Bazı olgularda işlem sonrası 30–60 dakika kısa gözlem yapılır.
Hazırlık
- Aç olmaya gerek yoktur (ancak intrauterin transfüzyon planlanmış olgularda merkezin protokolü farklı olabilir)
- Önceki kontrol raporlarınızı (Doppler, anomali taraması, kan grubu) getiriniz
- Anne tansiyon, ilaç ve kronik hastalık bilgilerini önceden iletiniz
Riskler
İşleme bağlı gebelik kaybı: deneyimli ellerde %1–2. Bu oran amniyosentez ve CVS’ten yüksektir; ancak işlemin sağladığı bilgi/tedavi değeri olgu bazlı bu riski kabul edilebilir kılar. Risk operatör deneyimi, gebelik haftası, fetal durum ve endikasyona göre değişir.
Diğer komplikasyonlar:
- Geçici fetal bradikardi: %5–10, çoğunlukla kendiliğinden geçer
- Kordon kanaması: işlem sonrası birkaç saniye süren, genelde kendiliğinden duran
- Hematom: nadir
- Enfeksiyon: çok nadir
- Erken doğum tehdidi: nadir
- Rh izoimmunizasyonu: Rh negatif anneye Anti-D ile önlenir
Komplikasyon riski fetal anemi gibi acil endikasyonlu durumlarda yapılmamasının (yani işlemin yapılmamasının) riskinden çok daha düşüktür; olgu bazlı risk-fayda dengesi her zaman birlikte değerlendirilir.
Sonrası
- 1–2 gün dinlenme, ağır iş ve cinsel ilişkiden kaçınma önerilir
- Bebek hareketleri yakından takip edilir
- Belirgin karın ağrısı, kasılma, ateş, vajinal kanama veya bebek hareketinde azalma → hemen başvuru
- Sonuçlar 24–48 saatten 7 güne kadar gelmeye başlar
- Sonuç ve sonraki adımlar muayenehanede açıklanır
Yaklaşımım
Kordosentezi bizzat ben yaparım. Komplikasyon riski diğer invaziv testlerden yüksek olduğu için, olgu seçimi ve teknik özen belirleyicidir.
Önemsediğim ilkeler:
- Endikasyon değerlendirmesi: kordosentezi tüm olgularda kullanmam; amniyosentez veya non-invaziv yaklaşımlar mümkünse onları tercih ederim. Kordosentez kesin endikasyon olduğunda yapılır.
- Doğru zamanlama: 20. hafta öncesi mümkünse yapmamayı tercih ederim; teknik koşullar daha güvenli olduğunda işlemi planlarım.
- Plasentaya yakın, sabit kordon segmenti: hareketli serbest kordon yerine, plasentaya yakın stabil bir alandan girişim yaparım.
- Tek deneme hedefi: birden fazla iğne girişi riski artırır; bunu olabildiğince önlerim.
- Fetal monitorizasyon: işlem öncesi, sırası ve sonrasında bebek kalp atımı yakından izlenir.
- Tedavi amaçlı kullanım: fetal anemi olgularında kordosentez intrauterin transfüzyon ile birleşir; tedavi planını birlikte ailenize anlatırım.
- Risk-fayda dengesi: hiçbir invaziv işlemi zorunluluk değil, olgu bazlı endikasyon ve aile onamı ile uygularım.
İlgili hizmetler
- İntrauterin Transfüzyon — fetal anemi tedavisi (kordosentez ile birlikte)
- Amniyosentez — 16. hafta sonrası standart kesin tanı
- Koryon Villus Biyopsisi — birinci trimesterde alternatif tanı
- Fetal Doppler Ultrason — fetal anemi takibinde MCA Doppler
- Monokoryonik İkiz Takibi — TTTS ve anemi-polisitemi takibi